Watt và kWh: công suất không phải là năng lượng
Watt (W) đo công suất: một thiết bị cần bao nhiêu năng lượng ở mỗi thời điểm. Kilowatt giờ (kWh) đo năng lượng: lượng đã tiêu thụ theo thời gian, và đó là thứ công ty điện lực tính tiền. Một kWh là lượng điện một thiết bị 1.000 W (1 kW) tiêu thụ khi bật trong một giờ.
Có một phép so sánh giúp dễ hiểu: công suất giống như tốc độ của chiếc xe còn năng lượng là quãng đường đã đi. Một thiết bị công suất lớn mà bạn dùng một lúc có thể tốn ít hơn một thiết bị nhỏ để bật cả 24 giờ.
Phép tính: kWh = kW × số giờ
Đổi watt sang kilowatt bằng cách chia cho 1.000 rồi nhân với số giờ sử dụng. Một thiết bị 100 W (0,1 kW) bật 10 giờ tiêu thụ 0,1 × 10 = 1 kWh. Một thiết bị 500 W trong 4 giờ tiêu thụ 0,5 × 4 = 2 kWh. Nếu thiết bị chỉ dùng vài ngày, hãy nhân thêm với số ngày.
Để tính chi phí, nhân số kWh với giá mỗi kWh trên hóa đơn của bạn. Các con số trong bài này dùng mức giá giả định 0,20 mỗi kWh, chỉ để có thể làm phép tính: giá của bạn có thể cao hơn hay thấp hơn nhiều, vì vậy hãy luôn thay bằng giá ghi trên hóa đơn của bạn.
Tìm công suất của một thiết bị ở đâu
Hầu hết các thiết bị có nhãn hoặc bảng thông số (ở mặt sau, ở đế hoặc cạnh dây điện) và sách hướng dẫn cũng ghi lại. Hãy tìm một con số theo sau là «W». Nếu chỉ ghi điện áp và dòng điện, ví dụ 230 V và 4 A, hãy nhân chúng: 230 × 4 = 920 W. Đây là phép xấp xỉ đúng với các thiết bị điện trở (lò sưởi, ấm đun, bàn là); với động cơ và đồ điện tử, mức tiêu thụ thực tế có thể thấp hơn một chút.
Cần chú ý hai điều. Công suất trên nhãn thường là mức tối đa, không phải mức luôn tiêu thụ. Và các giá trị điển hình xuất hiện trong danh sách, kể cả danh sách của công cụ tính, chỉ để tham khảo: kiểu máy, độ cũ và cách dùng làm kết quả thay đổi.
Chu kỳ hoạt động và điện năng tiêu thụ ở chế độ chờ
Tủ lạnh và máy lạnh không chạy hết công suất suốt 24 giờ: máy nén bật lên, làm lạnh rồi tắt. Phần thời gian chúng thực sự tiêu thụ điện là chu kỳ hoạt động. Công cụ gọi nó là «Tỷ lệ thời gian thực sự tiêu thụ điện» và gợi ý khoảng 40 % cho một chiếc tủ lạnh. Đây là giá trị tham khảo: vào mùa hè, khi mở cửa thường xuyên hoặc khi thiết bị được dùng nhiều, giá trị này tăng lên.
Điện năng tiêu thụ ở chế độ chờ (stand-by) là của những thiết bị trông như đã tắt nhưng vẫn cắm điện: tivi, máy chơi game, đầu thu, sạc đang cắm. Mỗi cái tốn ít, nhưng chạy cả 24 giờ. Một thiết bị 5 W ở chế độ chờ suốt 24 giờ cộng lại thành 0,12 kWh mỗi ngày, khoảng 44 kWh mỗi năm.
Ví dụ giải sẵn với một mức giá giả định
Mọi trường hợp đều dùng 0,20 mỗi kWh (giá ví dụ). Một tháng được tính là 52 tuần chia cho 12, và một năm là 52 tuần, giống như công cụ tính.
| Thiết bị và cách dùng | kWh mỗi tháng | Chi phí mỗi tháng | kWh mỗi năm | Chi phí mỗi năm |
|---|---|---|---|---|
| Bóng đèn LED 9 W, 5 giờ mỗi ngày | 1,365 | 0,27 | 16,38 | 3,28 |
| Bóng đèn sợi đốt 60 W, 5 giờ mỗi ngày | 9,1 | 1,82 | 109,2 | 21,84 |
| Lò vi sóng 1.200 W, 20 phút mỗi ngày | 12,13 | 2,43 | 145,6 | 29,12 |
| Máy tính 200 W, 8 giờ mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần | 34,67 | 6,93 | 416 | 83,20 |
| Tủ lạnh 200 W theo nhãn, 24 giờ, tiêu thụ 40 % thời gian | 58,24 | 11,65 | 698,88 | 139,78 |
| Máy lạnh 1.500 W, 8 giờ mỗi ngày, tiêu thụ 60 % thời gian | 218,4 | 43,68 | 2.620,8 | 524,16 |
| Thiết bị 5 W ở chế độ chờ, 24 giờ mỗi ngày | 3,64 | 0,73 | 43,68 | 8,74 |
Để xem một hàng được tính ra sao: máy tính tốn 0,2 kW × 8 giờ = 1,6 kWh mỗi ngày dùng; trong 5 ngày là 8 kWh mỗi tuần, và 8 × 52 = 416 kWh mỗi năm. Ở mức 0,20, là 83,20 mỗi năm. Hãy để ý rằng máy lạnh, dù chỉ chạy 60 % thời gian, vẫn nặng hơn tất cả các thiết bị còn lại cộng lại.
Khi nào nên đổi thiết bị sang loại tiết kiệm điện hơn
Với công cụ tính, mục «So sánh với thiết bị tiết kiệm điện hơn» yêu cầu công suất của thiết bị mới và, nếu muốn, giá của nó. Nó trả về số tiền tiết kiệm mỗi năm và sau bao nhiêu tháng thì hoàn vốn. Hai trường hợp với giá bịa ra cho ví dụ:
Bóng đèn: đổi bóng sợi đốt 60 W sang bóng LED 9 W, 5 giờ mỗi ngày, tiết kiệm 109,2 − 16,38 = 92,82 kWh mỗi năm, tức 18,56 với mức giá ví dụ. Nếu bóng LED giá 3, sẽ hoàn vốn sau 3 ÷ (18,56 ÷ 12) ≈ 1,9 tháng.
Tủ lạnh: nếu một chiếc tủ lạnh cũ 200 W và một chiếc mới 100 W cùng chạy 40 % thời gian suốt 24 giờ, mức tiết kiệm là 698,88 − 349,44 = 349,44 kWh mỗi năm, tức 69,89. Nếu chiếc mới giá 600, sẽ hoàn vốn sau khoảng 103 tháng, gần 8,6 năm. Ở đây quyết định phụ thuộc vào việc chiếc cũ đã hỏng chưa, tuổi thọ và các lý do khác, không chỉ hóa đơn.
Quy tắc đơn giản: thiết bị chạy càng nhiều giờ mỗi ngày thì việc đổi càng nhanh hoàn vốn. Một bóng đèn hầu như không dùng thì rất lâu mới thu hồi được khoản đầu tư. Nếu nhãn năng lượng của thiết bị mới ghi số kWh mỗi năm, hãy so với số kWh bạn ước tính cho thiết bị cũ.
Cách dùng công cụ tính điện năng tiêu thụ
- Mở công cụ tính điện năng tiêu thụ và, nếu muốn có cơ sở, chọn một thiết bị ở «Thiết bị mẫu»: công cụ tự điền công suất, số giờ và chu kỳ hoạt động điển hình.
- Thay các giá trị bằng của thiết bị của bạn: công suất theo watt (có thể đổi đơn vị), số giờ dùng mỗi ngày, số ngày mỗi tuần và số lượng.
- Nếu thiết bị không tiêu thụ liên tục, hãy chỉnh «Tỷ lệ thời gian thực sự tiêu thụ điện».
- Nhập «Giá mỗi kWh» trên hóa đơn của bạn để xem thêm chi phí theo giờ, ngày, tuần, tháng và năm.
- Nếu bạn đang cân nhắc thay thiết bị, mở «So sánh với thiết bị tiết kiệm điện hơn» và điền công suất và giá của thiết bị mới.
Công cụ không giả định mức giá nào: nếu bạn để trống giá mỗi kWh, bạn chỉ thấy năng lượng. Các phép tính diễn ra trong trình duyệt của bạn và những gì bạn nhập không bị gửi đi.
Hóa đơn: những gì có và không có trong phép tính
Công cụ tính nhân kWh với một mức giá. Hóa đơn thật cộng thêm nhiều thứ khác: các khoản phí cố định, thuế và, ở nhiều nơi, biểu giá theo bậc thang, nơi mỗi kWh đắt hơn từ một mức tiêu thụ nhất định. Nếu hóa đơn của bạn có các bậc, hãy thử với giá của bậc bạn đang ở, đó là số bạn sẽ trả cho mỗi kWh dùng thêm.
Một cách kiểm tra hữu ích: cộng các ước tính theo tháng của những thiết bị lớn và so với số kWh của kỳ trên hóa đơn. Nếu thiếu nhiều, có một thiết bị tiêu thụ nhiều hơn bạn tưởng, hoặc kỳ đó có nhiều ngày hơn. Đừng mong nó khớp đến từng đồng.
Những thói quen nhỏ có ích
- Thay trước những thứ bật nhiều giờ: đèn phòng khách hoặc nhà bếp, trước khi nghĩ đến đèn trong tủ quần áo.
- Dùng ổ cắm có công tắc cho tivi, máy chơi game và đầu thu, và tắt chúng khi đi ngủ.
- Vệ sinh bộ lọc của máy lạnh và đừng đặt nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao: mỗi độ chênh lệch làm máy nén chạy nhiều hơn.
- Kiểm tra cửa tủ lạnh đóng kín, để thức ăn nguội trước khi cất vào và đừng đặt tủ sát tường hay gần nguồn nhiệt.
- Giặt khi máy giặt đã đầy tải, thay vì nhiều mẻ giặt chỉ nửa tải.
- Tận dụng thông gió tự nhiên và quạt, tốn điện ít hơn nhiều so với máy lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Một thiết bị 1.000 W tiêu thụ bao nhiêu?
Nếu chạy một giờ ở công suất đó, nó tiêu thụ 1 kWh. Nếu bạn dùng 3 giờ mỗi ngày, là 3 kWh mỗi ngày. Chi phí có được bằng cách nhân với giá mỗi kWh trên hóa đơn của bạn.
Làm sao đổi từ ampe và vôn sang watt?
Nhân chúng với nhau: watt = vôn × ampe. Ví dụ, 230 V và 4 A là 920 W. Đây là phép xấp xỉ; với thiết bị có động cơ hoặc đồ điện tử, mức tiêu thụ thực tế có thể thấp hơn.
Vì sao tủ lạnh của tôi không tốn đúng như nhãn nếu tính 24 giờ?
Vì máy nén bật và tắt để giữ nhiệt độ. Hãy dùng tỷ lệ thời gian thực sự tiêu thụ điện (công cụ gợi ý khoảng 40 %) để gần với thực tế hơn.
Các thiết bị tắt bằng nút có còn tiêu thụ điện không?
Những thiết bị ở chế độ chờ hoặc còn đèn báo tiêu thụ vài watt, còn những thiết bị đã rút phích hoặc tắt bằng công tắc vật lý thì không. Mỗi cái chỉ ít, nhưng chúng hoạt động cả 24 giờ.
Hóa đơn của tôi có ra giống công cụ tính không?
Không hoàn toàn. Công cụ chỉ nhân năng lượng với mức giá bạn nhập; hóa đơn cộng thêm các khoản phí cố định, thuế và biểu giá theo bậc. Nó dùng để so sánh và ước tính, không phải để thay thế hóa đơn.