Gitaar stemmen stap voor stap

De standaardstemming: de zes snaren

De gitaar met zes snaren wordt, van de dikste naar de dunste, gestemd op E - A - D - G - B - E. De nummering loopt anders dan je zou denken: snaar 6 is de laagste (de bovenste, die het dichtst bij je gezicht ligt als je de gitaar vasthoudt) en snaar 1 is de hoogste.

Het getal bij elke letter (E2, A2…) geeft het octaaf aan en voorkomt dat je de twee E-snaren verwart, die twee octaven uit elkaar klinken. De frequenties zijn benaderd, afgerond op twee decimalen en berekend met de centrale A op 440 Hz.

Een klassieke of een elektrische gitaar gebruiken dezelfde stemming. Wat verandert is het materiaal van de snaren en de spanning, maar de tonen zijn dezelfde.

Zo gebruik je de stemmer met microfoon

De Gitaarstemmer van ABC SyG luistert met de microfoon van je telefoon of computer naar het geluid, detecteert welke toon je speelt en laat met een naald zien of je te laag, te hoog of zuiver zit. Het geluid wordt op je eigen apparaat geanalyseerd.

1. Laat het instrument op «Gitaar (6 snaren)» staan en tik op «Microfoon activeren». De browser vraagt de eerste keer om toestemming: accepteer die.
2. Sla de lege snaar aan (zonder een vinger op de hals te zetten) met matige kracht en laat hem klinken. Steeds één snaar tegelijk.
3. Kijk naar de naald. Staat hij links, dan is de snaar te laag en moet je hoger stemmen (aanspannen); staat hij rechts, dan is hij te hoog en moet je lager stemmen.
4. Draai de stemsleutel beetje bij beetje tot «Zuiver!» verschijnt en de naald in het midden staat. Ga daarna naar de volgende snaar.
5. Als je klaar bent met alle zes, speel dan de eerste weer: doordat de spanning van de andere verandert, beweegt de hals een beetje en zit de eerste meestal iets verschoven.

Als je niet weet welke toon bij welke snaar hoort, tik dan op de naam van de snaar op het scherm («Lege snaren») en je hoort de referentietoon: handig om op gehoor te stemmen door te vergelijken. Je kunt ook de frequentie van de A wijzigen (standaard 440 Hz) en kiezen of de tonen als letters (C D E…) of als Do Re Mi worden getoond.

Hoeveel afwijking is acceptabel: de cents

De afstand tussen twee tonen wordt gemeten in cents. Een halve toon (bijvoorbeeld van E naar F, of van de ene fret naar de volgende) is 100 cents. Een verschil van ongeveer 5 cents is heel moeilijk waar te nemen, ook voor een getraind oor, dus je hoeft niet naar absolute perfectie te streven met een trillende naald.

Zit je meer dan 10 of 15 cents ernaast, dan hoor je het wel, vooral als je akkoorden met meerdere snaren tegelijk speelt: twee snaren die een beetje uit elkaar zitten, geven een zweving die de valse stemming verraadt.

Stem altijd omhoog naar de toon

Als de snaar te hoog is, blijf dan niet bij de toon: stem hem iets lager dan nodig en ga weer omhoog tot de naald in het midden staat. Daar zijn twee redenen voor. De eerste is mechanisch: het tandwiel van de stemsleutel heeft wat speling, en als je de toon bereikt door de spanning te verhogen, is die speling opgenomen en blijft de snaar beter staan. De tweede is dat snaren de neiging hebben los te raken in de loop van de tijd, niet strakker te worden; als je de snaar net hebt laten zakken, is de kans groter dat hij zakt.

Met nieuwe snaren wordt het probleem groter: ze rekken tijdens de eerste uren gebruik en de gitaar raakt om de paar minuten ontstemd. Dat is normaal. Stem, rek elke snaar voorzichtig door er ter hoogte van de hals omhoog aan te trekken, en stem opnieuw; herhaal dat twee of drie keer. Na een paar dagen zijn ze stabiel.

Stemmen zonder stemmer: de methode van de 5e fret

Het is de klassieke noodoplossing als je accu leeg is of je geen microfoon hebt. Je hebt één goed gestemde snaar nodig als uitgangspunt, bijvoorbeeld snaar 6 met een referentie (een stemvork, een piano of de referentietoon van de tool). Daarna:

• Zet een vinger op de 5e fret van snaar 6: er klinkt een A. Die moet precies klinken als snaar 5 leeg. Stel snaar 5 bij.
• 5e fret van snaar 5: D. Maak hem gelijk aan snaar 4 leeg.
• 5e fret van snaar 4: G. Maak hem gelijk aan snaar 3 leeg.
• 4e fret van snaar 3 (hier is het de 4e, niet de 5e): B. Maak hem gelijk aan snaar 2 leeg.
• 5e fret van snaar 2: E. Maak hem gelijk aan snaar 1 leeg.

De methode heeft een nadeel: elke fout wordt van snaar naar snaar doorgegeven. Ze zorgt dat de gitaar consistent met zichzelf klinkt, maar garandeert niet de absolute toonhoogte. Controleer het met de stemmer zodra je kunt.

Alternatieve stemmingen

Veel nummers gebruiken een andere stemming dan de standaard. De gangbaarste krijg je door een of meer snaren te verplaatsen:

De gitaarstemmer heeft alleen de standaardstemming als lege snaren. Gebruik voor een van de alternatieven de modus «Chromatisch (elke toon)»: hij zegt je de dichtstbijzijnde toon bij wat je speelt en jij stelt bij tot hij overeenkomt met die uit de tabel. Bij een halve toon lager moet bijvoorbeeld snaar 6 op D♯ of E♭ uitkomen.

Basgitaar, ukelele en viool

De stemmers voor andere instrumenten werken hetzelfde: je kiest het instrument, activeert de microfoon en gaat snaar voor snaar.

De bas klinkt een octaaf lager dan de vier laagste snaren van de gitaar. In de gebruikelijke stemming van de ukelele is de 4e snaar (G) hoger dan de 3e (C): dat heet «re-entrant». Met een ukelele met lage G gebruik je de chromatische stemmer. Gebruik bij de viool de kleine stemschroefjes aan het staartstuk voor de fijne afstelling en niet de grote stemwervels.

Typische problemen en hoe je ze oplost

• De stemmer detecteert niets of springt van toon: waarschijnlijk is er achtergrondgeluid of speel je twee snaren tegelijk. Zet de tv uit, breng de gitaar dichter bij de microfoon en demp de buursnaren met je hand.
• De snaar raakt snel ontstemd: het kan een nieuwe snaar zijn die nog niet is gerekt, een losse stemsleutel (draai de schroef van de stemsleutel bij als hij er een heeft) of een slecht om de stemsleutel gewikkelde snaar.
• Elke lege snaar is gestemd, maar akkoorden klinken slecht: dat is een intonatieprobleem. Vergelijk de toon van de lege snaar met die op de 12e fret; als er een duidelijk verschil is, heeft de gitaar een afstelling nodig (oude snaren, snaarhoogte of positie van het zadel).
• Een snaar snarret of ratelt: meestal is het een fret, de snaarhoogte of een losse schroef, niet de stemming.
• Je speelt heel hard en de stemmer toont eerst te hoog: bij heel krachtig aanslaan klinkt de snaar in het begin iets hoger en zakt hij meteen. Laat het geluid zich stabiliseren voordat je de naald afleest.

Veelgestelde vragen