Waarvoor dient een metronoom en hoe oefen je ermee

BPM, puls en maat

BPM staat voor beats per minuut, oftewel tellen per minuut. Bij 60 BPM is er één tel per seconde; bij 120 zijn het er twee per seconde. Om van BPM naar de tijd tussen twee tellen te rekenen deel je 60.000 door het aantal BPM en krijg je milliseconden: bij 100 BPM duurt elke tel 600 ms en bij 80 BPM 750 ms.

De tellen zijn gegroepeerd in maten. In een maat van 4 tellen krijgt de eerste tel een accent en zijn de andere drie zachter: 1-2-3-4, 1-2-3-4. Dankzij dat accent weet je waar je in de maat zit en volg je niet alleen een gelijkmatige tik.

De tempoaanduidingen

In partituren staat de snelheid vaak aangegeven met Italiaanse woorden. Het zijn geen exacte waarden en elke bron hanteert iets andere bereiken, maar ze zijn een bruikbaar houvast:

In de Metronoom van abcsyg.com verschijnt onder de tempobalk de Italiaanse naam die bij de gekozen waarde hoort, zodat je jouw getal kunt vergelijken met de aanwijzing in de partituur.

Hoe kies je het tempo

Staat er een tempoaanduiding in de partituur, gebruik die dan als doel, niet als beginpunt. Staat er niets, luister dan naar een opname of denk aan het karakter van het stuk. Om te oefenen is het juiste tempo het langzaamste waarop je alles schoon kunt spelen, met het geluid en de techniek die je wilt. Als je een noot mist, ligt dat zelden aan je geheugen: bijna altijd is het tempo voor die passage te hoog.

Een methode om sneller te worden

Dit schema werkt voor moeilijke passages op elk instrument. Neem een passage die je op 120 BPM wilt kunnen spelen:

1. Begin op 60–70 % van het doeltempo. 60 % van 120 is 72 en 70 % is 84. Kies een punt in dat bereik, bijvoorbeeld 76.
2. Speel de passage meerdere keren achter elkaar zonder fouten. Een praktische norm: drie schone herhalingen op rij.
3. Ga 4 of 5 BPM omhoog: van 76 naar 80, daarna naar 84, enzovoort. Met stappen van 4 BPM kom je van 72 naar 120 in 12 stappen.
4. Ga je op een bepaald tempo fouten maken, ga dan terug naar het vorige in plaats van te forceren. Vaak is het slim om 8 of 10 BPM terug te gaan en daarna weer op te bouwen.
5. Begin de volgende dag één stap onder waar je geëindigd bent. Je lichaam verwerkt wat je geleerd hebt tijdens de rust.

Onderverdelingen, off-beat en stiltes

Als de tik ver van je noten af zit, verslapt je innerlijke puls. Onderverdelingen vullen die ruimte: in de tool kies je achtsten (2 per tel), triolen (3 per tel) of zestienden (4 per tel). Bij 100 BPM, met een tel van 600 ms, vallen de achtsten elke 300 ms, de triolen elke 200 ms en de zestienden elke 150 ms.

Een 6/8-maat die je voelt als twee grote tellen stel je in met 2 tellen per maat en triolen: zo heb je zes tikken per maat, met het accent op de eerste. In dat geval tellen de BPM de twee grote tellen, niet de zes achtsten.

• Off-beat: zet de tik op de helft van het tempo en laat hem vallen op de 2 en de 4 van een 4/4-maat. Dat is de klassieke oefening voor swing en jazz en om de puls te voelen zonder dat iemand hem aangeeft.
• Maten in stilte: speel een paar maten met tik, zet het volume op minimaal en kijk of je nog in de maat zit als je het weer harder zet. De tool heeft geen automatische stille maten, maar met de regelaar «Volume» kun je het met de hand doen.

Veelgemaakte fouten bij oefenen met een metronoom

• Jagen: de meest voorkomende fout, vooral in makkelijke passages en wanneer een frase stijgt. Luister of je noten op de tik vallen of een heel klein beetje ervoor.
• Slepen: het tegenovergestelde, vaak in moeilijke passages. Meestal een teken dat het tempo te hoog is.
• Afhankelijk worden van de tik: als je alleen met metronoom kunt spelen, heb je je eigen puls niet ontwikkeld. Wissel af: een paar rondes met tik en andere zonder.
• Te snel beginnen: het tempo opvoeren voordat je de passage beheerst, slijt alleen de fouten in.
• Altijd hetzelfde tempo gebruiken: oefenen op één snelheid traint je controle niet. Wissel langzame tempo's af met tempo's dicht bij het doel.

Zo vind je het tempo van een nummer

Met «Tempo tikken» tik je op de knop in het ritme van de muziek en berekent de metronoom de BPM uit je tikken. Volg voor een stabiel resultaat een puls die je duidelijk voelt, bijvoorbeeld die van je voet, en tik meerdere keren: hoe meer tikken, hoe beter het gemiddelde. Handig om te bepalen op welk tempo je een nummer gaat instuderen of om met een opname te repeteren. Versnelt of vertraagt het nummer, dan is het resultaat slechts een gemiddelde.

Andere toepassingen: zang, dans en sport

Zangers gebruiken hem om het precieze inzetten van frasen en de puls in lange noten te oefenen. Bij dans helpt hij het ritme van basispassen vast te leggen voordat je muziek toevoegt. Bij duursporten gebruiken sommigen hem om de cadans te bewaken: veel recreatieve hardlopers zitten ongeveer tussen 150 en 180 stappen per minuut, al verschilt dat per persoon en per tempo. In dat geval is elke tik een stap.

Zo gebruik je de Metronoom van abcsyg.com

1. Kies het tempo met de balk, met de knoppen − en + (1 BPM omlaag of omhoog) of door op «Tempo tikken» te tikken in het gewenste ritme. Het bereik loopt van 20 tot 300 BPM.
2. Kies hoeveel «Tellen per maat» de maat heeft (van 1 tot 12) en, als je wilt, een «Onderverdeling».
3. Laat de optie «Eerste tel accentueren» aan, zodat de eerste tik van elke maat harder klinkt.
4. Tik op «Start» (of op de spatiebalk). De stippen laten zien op welke tel je zit. Pas het «Volume» aan en stop met «Stop» als je klaar bent.

De beperkingen: op een telefoon kan de browser het geluid pauzeren als je het scherm vergrendelt of naar een andere app gaat, en dan stopt de metronoom vanzelf om uit de pas lopen te voorkomen. Met een koptelefoon meng je de tik niet met je instrument. Het volume en de instellingen worden alleen in je browser bewaard.

Veelgestelde vragen